Ushbu maqolada:
Yangilangan sana: 2026-yil 23-sentabr.
Avvalo, do‘kon uchun joy tanlash va hujjatlarni rasmiylashtirish
Ro‘yxatdan o‘tish va xabarnoma yuborish
Alkogol mahsulotlarini faqat yuridik shaxs, masalan, MChJ sotishi mumkin. Tamaki mahsulotlarining chakana savdosi bilan yakka tartibdagi tadbirkorlar ham shug‘ullanishi mumkin. Assortimentda ikkala toifadagi mahsulotlar bo‘lsa, biznesning tashkiliy-huquqiy shakli alkogol savdosiga qo‘yilgan talablarni hisobga olib tanlanadi. Do‘kon ochilishidan oldin Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali tegishli xabarnomalar yuboriladi.
Alkogol savdosi bo‘yicha xabarnoma yuborish bepul, biroq savdo qilish huquqi uchun har oylik mahalliy yig‘im to‘lanadi. Tamaki mahsulotlarining chakana savdosi bo‘yicha xabarnoma yuborishda bazaviy hisoblash miqdorining 50 foizi miqdorida yig‘im undiriladi. Do‘kon ochish uchun mablag‘ rejalashtirganda bu xarajatlarni ham hisobga olish kerak.
Savdo obyekti va uning joylashuvi
Ijara shartnomasini imzolashdan oldin tanlangan joy talablarga mos kelishini tekshiring. Toshkentda alkogol do‘koni uchun alohida kirish eshigi, ombori va kamida 25 m² savdo zali bo‘lgan statsionar savdo obyekti kerak. Bu yerda faqat alkogol sotishga mo‘ljallangan savdo zalining maydoni nazarda tutiladi. Yordamchi xonalar ushbu maydonga kirmaydi. Turli toifadagi mahsulotlarni birga sotish rejalashtirilsa, do‘konning ichki rejasini alohida o‘ylab chiqish lozim.
Yaqin atrofdagi obyektlarga ham e’tibor bering. Umumiy qoidaga ko‘ra, ta’lim, sport va diniy tashkilotlar hududigacha bo‘lgan masofa to‘g‘ri chiziq bo‘ylab kamida 100 metr bo‘lishi kerak. Umumiy savdo maydoni 1 000 m² dan ortiq bo‘lgan savdo majmualari va bozorlar hududidagi do‘konlar, shuningdek, yarmarka pavilonlari uchun istisnolar bor. Biroq bu istisnolar tibbiyot, ta’lim va boshqa ayrim muassasalar hududlarida savdo qilishga oid alohida taqiqlarni bekor qilmaydi. Shu sababli manzilni oldindan tekshirish, Toshkentda alkogol sotish uchun belgilangan vaqtni ham aniqlashtirish lozim.
Mahsulot sotuvga chiqarilishidan oldin
Mahsulotni qabul qilish
Markirovka bilan ishlash mahsulotni qabul qilishdan boshlanadi. Do‘kon ASL Belgisi tizimida ro‘yxatdan o‘tadi, yetkazib beruvchidan mahsulotni qabul qiladi va uning kodlarini elektron hisobvaraq-fakturadagi ma’lumotlar bilan solishtiradi. Ma’lumotlar mos kelsa, hujjat elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanadi. Odatda do‘konga mahsulot markirovkalangan holda yetkazib beriladi. Do‘kon ishlab chiqaruvchi o‘rniga kodlarni buyurtma qilishi va mahsulotga qo‘yishi shart emas.
Shu bilan birga, mahsulot sifatini tasdiqlovchi hujjatlar, yaroqlilik muddati va saqlash sharoitlari tekshiriladi. Aksiz markasi talab etiladigan mahsulotlarda raqamli markirovka uning o‘rnini bosmaydi. Pivo va pivo ichimliklaridan tashqari alkogol mahsulotlariga narx belgilashda belgilangan eng kam chakana narxlarni hisobga olish kerak.
Mahsulot kartochkalarini tayyorlash
Birinchi savdodan oldin nomenklaturada MXIK (mahsulot va xizmatlarning identifikatsiya kodi), o‘lchov birligi, soliq stavkasi va markirovka belgisi tekshiriladi. Faqat nom va narxni kiritish yetarli emas. Mahsulot kartochkasi noto‘g‘ri to‘ldirilgan bo‘lsa, skanerning soz ishlashi bu muammoni hal qilmaydi.
Markirovkani kassada skanerlash
Kassada sotilayotgan har bir markirovkalangan qadoqning DataMatrix kodi skanerlanadi. Masalan, xaridor uchta alohida sigaret qutisini olsa, bitta qutini skanerlash va miqdorni «3» deb ko‘rsatish mumkin emas. Chekda uchala qutining kodi bo‘lishi kerak. Oddiy chiziqli shtrix-kod bu vazifani bajarmaydi: u mahsulot turini aniqlaydi, lekin har bir qadoqqa biriktirilgan markirovka kodining o‘rnini bosmaydi.
Markirovkalangan mahsulot uchun chek uning kodi kiritilgandan keyin shakllantiriladi. Oldin sotilgan mahsulot kodidan yangi savdoda foydalanish mumkin emas. Shu bois kassani sozlash vaqtidayoq markirovka bilan ishlash imkoniyati va skanerning ishlashi do‘kon assortimentidagi mahsulotlar qadoqlarida tekshiriladi.
To‘lovlarni qabul qilish
2026-yil 1-apreldan boshlab chakana savdo do‘konlarida alkogol va tamaki mahsulotlari uchun to‘lov faqat bank kartasi yoki elektron to‘lov tizimlari orqali qabul qilinadi. Bunday xaridlar uchun naqd pul qabul qilinmaydi. 2026-yil 1-iyuldan savdo bilan shug‘ullanuvchi yuridik shaxslar bank tomonidan shakllantirilgan yagona QR-kod orqali ham to‘lov qabul qilish imkoniyatini ta’minlashi shart.
Kassada bu to‘lov usullari turlicha ishlaydi. Xaridor karta orqali bank terminalida to‘laydi. PaymeGo, ClickPASS va boshqa mos xizmatlarda esa ilovadagi kodini ko‘rsatadi, kassir uni skanerlaydi. UzQR ishlatilganda tartib aksincha: kassa QR-kodni xaridor uchun mo‘ljallangan displeyga chiqaradi, xaridor esa uni bank ilovasi orqali skanerlaydi.
REGOS: VCR mos terminallar va to‘lov xizmatlari ulanganda ushbu usullarda ishlashni qo‘llab-quvvatlaydi. To‘lov tasdiqlangach, kassa chekni rasmiylashtirishni yakunlaydi.
To‘lov va fiskallashtirish alohida nazorat qilinadi. Pul hisobdan yechilgan, ammo chek shakllanmagan bo‘lsa, avval to‘lov va kassa operatsiyasining holati aniqlanadi. Birinchi operatsiya natijasini aniqlamasdan savdoni qaytadan rasmiylashtirish tavsiya etilmaydi.
REGOS bilan kundalik ish
REGOS: POS - savdo va kassa smenalari nazorati
Kassir REGOS: POS dasturida ishlaydi: mahsulotni nomi, artikuli, shtrix-kodi yoki markirovkasi bo‘yicha topadi va savdoni rasmiylashtiradi. Dasturda kassa smenalari yuritiladi, X- va Z-hisobotlar mavjud. Chekdan olib tashlangan mahsulotlar va bekor qilingan operatsiyalar hisobotlarda saqlanadi. Smenani tekshirishda savollar tug‘ilsa, do‘kon egasi ushbu ma’lumotlarni ko‘rib chiqishi mumkin.
Savdoni fiskallashtirish
Fiskallashtirishni REGOS: VCR bajaradi. Virtual kassa MXIK va DataMatrix kodlarini tekshiradi, markirovka kodini fiskal chek tarkibiga kiritadi. Bu alohida vazifa: savdoni tovar hisobini yuritish dasturida qayd etish va fiskal chek shakllantirish bir-birining o‘rnini bosmaydi.
REGOS: Store Management - kirimlar va qoldiqlar
Ombor hisobini yuritish uchun REGOS: Store Management ishlatiladi. Unda mahsulot kirimi rasmiylashtiriladi, omborlar o‘rtasidagi ko‘chirishlar hisobga olinadi, qoldiqlar nazorat qilinadi va savdo tahlil qilinadi. Masalan, navbatdagi xariddan oldin qancha mahsulot qolganini va uning sotuv natijalarini ko‘rish mumkin. Bu ma’lumotlarni qo‘lda yig‘ishga hojat qolmaydi. Modul bitta do‘kon uchun ham, savdo tarmog‘i uchun ham mos.
Sotuvchi va do‘kon egasining mas’uliyati
Xaridor va sotuvchining yoshi
Xaridorning yoshini tekshirish sotuvchining vazifasi bo‘lib qoladi. Alkogol va tamaki mahsulotlarini faqat 21 yoshga to‘lgan shaxslarga sotish mumkin. Sotuvchining o‘zi ham shu yoshga to‘lgan bo‘lishi kerak. Xaridor 21 yoshdan kichik ko‘rinsa va hujjat ko‘rsatmasa, unga mahsulot sotilmaydi. Do‘konda yosh cheklovi va mahsulotning zarari haqida ogohlantirishlar joylashtirilishi shart.
Tamaki mahsulotlarini yopiq tarzda joylashtirish
Tamaki mahsulotlari xaridorlarga ochiq ko‘rinmaydigan tarzda joylashtiriladi. Xaridor narxlar ko‘rsatilgan alifbo tartibidagi ro‘yxatdan tanlaydi. Ro‘yxat oq fonda bir xil qora harflar bilan, rasmlarsiz yoziladi. Mahsulotni xaridor ro‘yxat bilan tanishganidan keyin uning so‘roviga ko‘ra ko‘rsatish mumkin. Sigaretlarni donalab yoki ochilgan qutidan sotish mumkin emas.
Assortiment va savdo usullariga qo‘yilgan cheklovlar
Alkogol va tamaki mahsulotlarini o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish javonlaridan va sotuvchi ishtirokisiz sotish taqiqlanadi. Internet orqali sotish, shu jumladan yakuniy xaridorga yetkazib berish ham taqiqlangan. Tabiiy va ko‘piklanadigan vinolar uchun istisno nazarda tutilgan. Assortimentni tuzishda 2026-yil 1-martdan elektron sigaretlar va ular uchun suyuqliklar muomalasi taqiqlanganini ham hisobga oling.
Chegirmalar va sodiqlik dasturlari
Chegirmalar va aksiyalarga alohida e’tibor kerak. Alkogol uchun savdoni rag‘batlantiruvchi aksiyalar taqiqlangan. Tamaki mahsulotlarida esa, jumladan, chegirmalar berish va namunalarni bepul tarqatish mumkin emas. Kassa dasturida bonuslarni sozlash imkoniyati borligi ularni barcha mahsulotlarga qo‘llash mumkinligini anglatmaydi. Sodiqlik dasturini sozlashda ushbu toifalar alohida hisobga olinishi kerak.
Markirovka skaneri va chek printeri
Markirovka uchun 2D-skanerlar
DataMatrix bilan ishlash uchun 2D-skaner kerak. Faqat chiziqli shtrix-kodlarni o‘qiydigan oddiy 1D-skaner markirovka bilan ishlashga mos kelmaydi. Xarid qilishdan oldin tanlangan model aynan do‘koningizdagi shishalar va qutilardagi kodlarni qanday o‘qishini sinab ko‘ring.
Skaner kassa ish joyining tuzilishi va unga ulangan uskunalarga qarab tanlanadi. Ishni boshlashdan oldin nafaqat kodning o‘qilishi, balki uning kassa dasturiga uzatilishi ham tekshiriladi.
Chek printerlari
Printer kassa tizimi tayyorlagan chekni chop etadi, ammo fiskallashtirishni o‘zi bajarmaydi. Bu vazifani REGOS: VCR bajaradi. Shuning uchun printer, skaner va dastur bir-biriga mos to‘plam sifatida tanlanadi.
REGOS: VCR uchun fiskal modul va uni kompyuterga ulash adapteri ham kerak. Dasturni o‘rnatishning o‘zi yetarli emas: kassa va modulni ro‘yxatdan o‘tkazish zarur.
Markirovka uchun 2D-skanerlar va chek printerlarini REGOS internet-do‘konidan xarid qilish mumkin. Buyurtma berishdan oldin tanlangan model kassangizga mos kelishini aniqlashtiring.
-
2D-skanerga oid hujjatni saqlab qo‘ying
REGOS orqali kassani ro‘yxatdan o‘tkazishda 2D-skaner mavjudligini tasdiqlovchi hujjat so‘raladi. Bu oldi-sotdi shartnomasi yoki uskunani korxona balansiga qabul qilish va topshirish dalolatnomasi bo‘lishi mumkin. Uni ariza uchun kerakli boshqa ma’lumotlar bilan birga tayyorlang.
Kassani ro‘yxatdan o‘tkazish hujjatlari
Birinchi smenadan oldin
Kerakli hujjatlar va kassani ro‘yxatdan o‘tkazish
Tadbirkorlik subyektining rekvizitlari, rahbar haqidagi ma’lumotlar va savdo joyiga oid hujjatlar oldindan tayyorlanadi. Har bir savdo nuqtasining manzili, geolokatsiyasi, fotosuratlari va mahalla nomi ham kerak bo‘ladi. Kassa va fiskal modul ro‘yxatdan o‘tkazilgach, uskunalar, markirovka va to‘lovlar sozlanadi.
Kassa operatsiyalarini tekshirish
Do‘kon ochilishidan oldin xarid jarayoni boshidan oxirigacha sinab ko‘riladi: qadoqdagi kod o‘qitiladi, to‘lov qabul qilinadi, fiskal chek shakllantiriladi va ma’lumotlar uzatilishi tekshiriladi. Markirovka o‘qilmasa, to‘lov tasdiqlanmasa yoki xaridor hujjat ko‘rsatishdan bosh tortsa, qanday yo‘l tutish kassirlar bilan alohida muhokama qilinadi. Har bir vaziyatda nima qilish va qaysi xodimga murojaat etish kerakligi aniq bo‘lishi lozim.
Do‘kon ishga tayyor bo‘lishi uchun hujjatlar rasmiylashtirilgan, mahsulot kartochkalari tekshirilgan va uskunalar sozlangan bo‘lishi kerak. Sotuvchi esa xaridni rasmiylashtirishni, xatolik yuz bersa, qanday yo‘l tutishni bilishi lozim. Bularni kassa oldida navbat paydo bo‘lganida emas, do‘kon ochilishidan oldin tekshirib olish osonroq.
Maqola O‘zbekistondagi statsionar chakana savdoga bag‘ishlangan. Do‘kon ochishdan oldin tanlangan savdo joyi, assortiment va faoliyat shakliga qo‘yiladigan amaldagi talablarni aniqlashtiring.
